50. rocznica śmierci bpa Karola Pękali – Dyrektora DIAK

„Nie ma apostołów świeckich bez ascezy, bez bogatego życia wewnętrznego” – ks. bp Karol Pękala.

W poniedziałek 5 marca 2018 roku w Auli Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie, odbyła się sesja naukowa z okazji 50 rocznicy śmierci biskupa Karola Pękali, zorganizowana przez Wydział Teologiczny Sekcja w Tarnowie. W spotkaniu udział wziął Ks. dr Jan Bartoszek – Asystent Akcji Katolickiej Diecezji Tarnowskiej oraz prezes Diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej Diecezji Tarnowskiej Robert Rybak.
Ksiądz bp Karol Pękala od 1933 roku aż do wybuchu II wojny światowej był Generalnym Sekretarzem Diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej Diecezji Tarnowskiej.
Ksiądz biskup ordynariusz Andrzej Jeż otwierając sesję naukową, przypomniał postać biskupa Pękali. Powiedział; „Kościół bliski człowiekowi jest zawsze Kościołem, który zwycięża”.

Sesja naukowa połączona była z wykładami dotyczącymi biskupa Karola Pękali:

  1. „Karol Pękala – biskup pomocniczy diecezji tarnowskiej 1946-1968” – ks. dr Jacek Soprych.
  2. „Sytuacja Kościoła w Polsce w latach 50. I 60. XX wieku” – ks. prof. dr hab. Bogdan Stanaszek.
  3. „Christo in pauperibus. „Caritas” w działalności biskupa K. Pękali” – ks. dr Leszek Rojowski.
  4. „Vota” biskupa Karola Pękali i biskupa Michała Blecharczyka w ramach przygotowań do II Soboru Watykańskiego” – ks. dr hab. Janusz Królikowski.
  5. „Biskup Karol Pękala w pamięci współpracowników i bliskich” – prof. dr Józefa Gadek-Wesierski.
  6. Wspomnienie bratanka – ks. dr Andrzej Pękala.
  7. Biskup Karol Pękala w źródłach archiwalnych – ks. mgr Krzysztof Kamieński.

Robert Rybak

 

.

 

 

.


 

„  AKCJA  KATOLICKA
jest apostolstwem pomocniczym ,
wykonywanym  zespołowo  przez katolików
świeckich     w   bezpośredniej     zależności
od     hierarchii       kościelnej,     dążącym
do    triumfu    Królestwa     Chrystusowego
w  jednostce, rodzinie i społeczeństwie.”
    

   

 

       Ks. biskup  dr Karol Pękala   ( 1902  1968), urodził się  26. X. w Siołkowej, w parafii Grybów. Był najstarszym z rodzeństwa; posiadał siedmiu braci i siostrę.  Stanisław, jego o 3 lata młodszy brat, też został księdzem. Ojciec Franciszek   był z zawodu kołodziejem w  browarze w Grybowie; dodatkowo wraz z żoną Cecylią z Mikołajczyków,  uprawiali  2-hektarowe gospodarstwo rolne.

Karol ukończył szkołę powszechną męską   w Grybowie , I Gimnazjum im. J. Długosza w Nowym Sączu (1916-20)  i I Gimnazjum   im. K.   Brodzińskiego w Tarnowie (1920-24), gdzie  uzyskał świadectwo dojrzałości.  W latach 1924-28 studiował filozofię i teologię w Instytucie Teologicznym w Tarnowie;  święcenia  kapłańskie przyjął 29.VI.1928r., a mszę św. prymicyjną odprawił w rodzinnej parafii. Przez pierwszy rok po święceniach pracował jako wikariusz w Nowym Wiśniczu, a w latach 1929 -1930 jako duszpasterz  Polonii  w  północnej Francji. Przy okazji „szlifował” j. francuski, zrobił prawo jazdy, kupił stary samochód, który służył mu w pracy, a także umożliwiał zwiedzanie kraju.  Żądny wiedzy, bardzo zdolny, bystry, wiele skorzystał z tego pobytu, co pomogło mu w dalszej pracy duszpasterskiej (m.in. organizacja Akcji Katolickiej , czy związku Caritas). I kiedy 29.VI.1930r. biskup tarnowski Leon Wałęga odwołał go z Francji  i mianował sekretarzem Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej  w diecezji  tarnowskiej, z zapałem ruszył do pracy, ucząc się jednocześnie prywatnie języka  angielskiego (poznał już bardzo dobrze j. niemiecki, francuski, grekę, łacinę i hebrajski). Dzięki znajomości tylu języków, będzie w  przyszłości bez problemu poruszał się po świecie,    a podczas  drugiej wojny światowej, wprost nieoceniona stanie się umiejętność bezpośredniej  rozmowy z Niemcami.
Następny biskup, (od maja 1933)  Franciszek Lisowski  powołał go na egzaminatora prosynodalnego (1933) , a  17 września 1933 r. erygował Diecezjalny Instytut Akcji  Katolickiej i K. Pękalę mianował dyrektorem DIAK.  W latach 1934-35 K. Pękala wyjeżdżał     do Francji, Włoch i Ziemi Świętej w celu dogłębnego poznania działalności i organizacji Akcji Katolickiej   i Caritas w tych krajach.

Kiedy organizacja A.K. w diecezji została  zakończona,  bp Lisowski utworzył Diecezjalny Instytut Caritas i K. Pękalę mianował dyrektorem tegoż Instytutu. Ponadto w latach 1937-39 K. Pękala uczył j. francuskiego w Małym Seminarium  w Tarnowie. Przy jego współpracy założono tygodnik katolicki „Nasza sprawa”(1936) i zorganizowano Uniwersytet Ludowy w Krzyżanowicach k. Bochni, a sieć komórek A.K. objęła 280 parafii diecezji tarnowskiej. W tym okresie  K. Pękala wydał książki: „Akcja Katolicka” (1936), oraz „Akcja Katolicka wobec komunizmu” (1938). W tym samym roku otrzymał godność szambelana papieskiego;  jednocześnie gromadził  materiały do pracy doktorskiej, podróżując  po  południowej części  Niemiec,  Szwajcarii i Austrii. Studiował przez jeden semestr na uniwersytecie wiedeńskim. W 1939 r. doktoryzował się na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy „Caritas  we współczesnej pracy duszpasterskiej”
(wyd.: Tarnów, czerwiec 1939).

Jako dyrektor Diecezjalnego Instytutu Caritas, rozwinął w czasie drugiej wojny światowej szeroką akcję dobroczynną na rzecz polskich jeńców wojennych, osób uwięzionych, i potrzebujących (  w tym również Żydów, za co po wojnie dziękowała mu cała gmina żydowska).  M.in. do obozów koncentracyjnych wysłano 1 700 paczek, a do więzienia w Tarnowie dostarczono 300 ton chleba i 1 600 000 posiłków (Niemcy nie chcieli żywić więźniów).  W latach 1938-40   był zaangażowany w akcję przerzucania polskich oficerów przez Słowację na Węgry drogą: Łącko-Obidza, Łącko-Szczawnica.  Wozem, zaprzężonym we dwa konie jeździł sam  przez zaminowane drogi do najbardziej   potrzebujących, niosąc im pomoc, jednocześnie prosząc  we dworach, czy  bogatszych domach o wsparcie dla nich.  Apelował do  okolicznych księży, by zainteresowali się losem najbiedniejszych.

Od marca 1943 miał wykłady z teologii moralnej dla księży tarnowskich, a 7.XI.1944r. został sędzią w kościelnym sądzie w Tarnowie.

Po wojnie, z chwilą powołania przez metropolitę krakowskiego Adama Stefana Sapiehę charytatywnej organizacji pod nazwą  Krajowa Centrala Caritas z siedzibą w Krakowie, K. Pękala został jej dyrektorem (1945-50).  Działalność kierowanej przez niego Centrali  obejmowała akcje zapomogowe, prowadzenie kuchni, warsztatów, przedszkoli, zakładów opiekuńczych.  Wydawał też i redagował miesięcznik „Caritas”. Nawiązał współpracę z krajowymi organizacjami charytatywnymi w różnych państwach (Stany Zjednoczone, Szwecja, Anglia, Szwajcaria, Dania) i międzynarodowymi.

W 1946 jako delegat Episkopatu Polski odbył sześciomiesięczną podróż do Stanów Zjednoczonych,  Anglii i Francji w celu uzyskania pomocy od organizacji katolickich dla Polski.

Dnia 14 grudnia 1946r. papież Pius XII mianował K. Pękalę  biskupem tytularnym Trocmades  i pomocniczym tarnowskim, a konsekrację otrzymał 16 marca 1947r. w katedrze tarnowskiej od kardynała Adama Stefana  Sapiehy.  W 1947r. został wikariuszem generalnym, a w 1949 prepozytem kapituły katedralnej w Tarnowie.  Od 1952 r. zastępował  bpa Jana Stepę przez 7 lat jego choroby.  Po śmierci ordynariusza zarządzał diecezją tarnowską przez kolejne 3 lata jako wikariusz kapitulny do 1962r. Władze PRL zdecydowanie zablokowały jego kandydaturę na ordynariusza diecezji tarnowskiej, ponieważ pisał i wypowiadał się przeciw ówczesnym rządom.  W odwecie służby bezpieczeństwa śledziły każdy jego krok.

W 1957 r. wyjechał ponownie do Stanów Zjednoczonych i Kanady jako „delegat Prymasa i Episkopatu Polski” na zaproszenie władz kościelnych tamtejszych krajów. Zwiedził wówczas prawie wszystkie większe ośrodki polonijne, spotkał się kilkakrotnie z amerykańskim wyższym duchowieństwem, oraz nawiązał kontakty i współpracę z Catolic Relief Serwice, Ligą Katolicką ,  Radą Polonii Amerykańskiej, Macierzą Polską  i Zjednoczeniem Polskim Rzymskokatolickim. Już w grudniu 1957r. organizacje te wysłały do Polski duże transporty odzieży, lekarstw i żywności.

Był członkiem, a od 1962r. Przewodniczącym Komisji Episkopatu do spraw miłosierdzia chrześcijańskiego w Polsce.

Wziął czynny udział w obradach II Soboru Watykańskiego (1962-65) i podpisał jego uchwały.

Był autorem, oprócz trzech już wymienionych książek, również ok. sześćdziesięciu artykułów  z zakresu duszpasterstwa i działalności charytatywnej, oraz licznych referatów o tej tematyce, wygłaszanych na zjazdach krajowych i zagranicznych. Zakładał , redagował i współredagował  wiele  czasopism katolickich.

Lubił prowadzić samochód, jeździć na nartach, wspinać się w Tatrach, grać w bridża, pływać kajakiem. Lubił góralski folklor. Bardzo kochał i szanował rodziców. ( Nie wstydził się pocałować ojca  w rękę, kiedy spotkał go przypadkiem, już jako biskup, przejeżdżając przez grybowski rynek.

Zmarł nagle w Sozopolu w Bułgarii, gdzie pojechał na leczenie w dniu 14.VIII.1968r. (Nie przeprowadzono dochodzenia, nie wysłano konwojenta po trumnę, nie pozwolono otworzyć jej, mimo iż ciało było zabalsamowane na 3 m-ce.)

Pogrzeb bpa Karola Pękali odbył się 3 września 1968r, Kondukt poprowadził i przemówienie przed kościołem Matki Boskiej Fatimskiej wygłosił  ks. kardynał Karol Wojtyła.  Składając kondolencje dla wszystkich  duchownych, dla rodziny i jego rodzinnego miasta Grybowa, zwrócił się do zmarłego:

„… Pragnę Ci w szczególny sposób podziękować ja, jako Metropolita Krakowski, bo od wielu dziesiątek lat posłannictwo związało się z Krakowem. Ty też tam w Krakowie przy Franciszkańskiej 3, znalazłeś dla wypełnienia tego posłannictwa swoje gniazdo. Pragniemy Ci podziękować za szukanie nowych dróg w posłannictwie miłosierdzia, za szukanie nowego wyrazu, nowych metod dla błogosławieństwa: błogosławieni miłosierni. Za szukanie  i budzenie ludzkich serc. Za całą misję Kościoła ubogich, którego bogactwem są tylko ludzkie serca, ludzka miłość i ludzkie miłosierdzie…”

 „…Obyś  wobec Tego, który jest Miłością, dostąpił miłosierdzia. Ty, który byłeś nieznaną może, ale przecież RZECZYWISTĄ CENTRALĄ, UKRYTĄ GŁOWĄ MIŁOSIERNYCH NA POLSKIEJ ZIEMI…”
( pełny tekst przemówienia w: Currenda , 1968, s. 283-285)

                                       

                                       TESTAMENT CARITASOWEGO  BISKUPA

„… Karol Pękala(…) zostawił w spuściźnie – jako dziedzictwo – testament do narodu – zawarty  w trzech słowach, które mówią wszystko, mówią dobitnie choć tak prosto, jak dziwnie prosto brzmi słowo Caritas – Miłość.

Jako dyrektor Krajowej Centrali Caritas, rzucił on hasło w apelu dumnie wypowiedzianym

z okazji I Ogólnopolskiego Tygodnia Miłosierdzia, a więc w roku 1945, gdy Caritas rozpoczynał swe dzieło w Polsce powojennej, a brzmiało ono:

                                                                POLAKU,  MIEJ  SERCE!

       Mimo wszelkie niedole – miej serce!

Miej  serce, bo to skarb narodowy najcenniejszy…

Polaku, miej serce!   Wyrażało wtedy to życzenie serdeczne, tę prośbę gorącą,  to błaganie ufne, jakby powtórzone za dźwigającym ciężki krzyż warszawskim Chrystusem, który stoi na Krakowskim Przedmieściu u wrót kościoła św. Krzyża z ręką wzniesioną ku niebu, wyrażającą wezwanie: Sursum Corda, by o sercu przede wszystkim pamiętać przy odbudowie kraju, bo i ono odbudowy potrzebuje, potrzebuje wzniesienia ku Bogu… Polaku, miej serce! znaczyło  zarazem gromkie wołanie, wprost naleganie, zdecydowany nakaz:  Ty Polaku miej serce po dobie wojennej znieczulicy, miej serce zawsze, wobec każdego, we wszystkich okolicznościach życia – inaczej Polska nie spełni dziejowego posłannictwa, zleconego jej przez Wieszczów, a wyśnionego przez Poetów…”

                                                                                                      Anna Pękala Capik

W opracowaniu wykorzystałam wspomnienia o ks. Karolu Pękali  napisane przez:
–   ks. prof. Bolesława Kumora ,
–   ks.  Władysława Taraska.

Ostatni cytat, to urywek z książki Marianny Pobóg Dmochowskiej: „Karol Pękala – biskup – życie i dzieło”, której nakład zostanie wznowiony dzięki uprzejmości ks. Ryszarda Soroty, proboszcza Bazyliki Mniejszej w Grybowie.

.

.

    

 

 

Komentowanie jest wyłączone